Strona główna  /  Wycieczki  /  Zamek w Będzinie

Zamek w Będzinie

Zamek w Będzinie

Trasa: Bielsko-Biała - Będzin - Bielsko-Biała
Data: 14.05.2006
Uczestnicy: Rafał, Lowell

 

12 lat temu po raz pierwszy odwiedziliśmy zamek w Będzinie. Czas szybko mija. Trochę smutno, że te czasy już nie wrócą. Sam wyjazd był bardzo spontaniczny. Telefon od Rafała dzień wcześniej i jesteśmy ustawieni. Rafał był w tamtych czasach zamkowym fanatykiem. Ciekawe ile osób zdaje sobie sprawę jak wygląda zamek w Będzinie? Jego położenie jest bardzo interesujące. Przedwojenna zabudowa handlowego miasteczka, mocno zurbanizowana, a w środku tego chaosu znajduje się od fantastyczny zamek.

 

Historia zamku w Będzinie

 

zamek w Bedzinie

 

Naszą relację rozpoczniemy od historii zamku w Będzinie. Zamek murowany wybudowany pozostał w miejscu wczesnośredniowiecznego gródka Banden. W roku 1241 został on zniszczonego przez najazd tatarski. Odbudowany został kilkadziesiąt lat później. Prawdopodobnie przekształcenie dworu drewnianego w zamek murowany miało miejsce w pierwszej połowie XIV stulecia. Był to oczywiście pomysł króla Kazimierza Wielkiego. Modernizacja zapewne powstała w celu obrony granicy zachodniej Polski. Zamek w Będzinie był najbardziej wysunięty na zachód poza linię fortalicji kazimierzowskich. Miał brać na siebie ciężar pierwszego uderzenia, również pierwszej obrony przed atakami ze strony Śląska jak również Państwa Czeskiego. Ostateczną datę przemiany zamku określa wizyta rzymskiego cesarza i czeskiego króla Karola V w 1364 roku. Warownia funkcjonowała już co najmniej 15 lat wcześniej, gdyż w roku 1349 opisywany był pierwszy znany burgrabia Będzina - Wiernek.

 Założone w roku 1358 u podnóża zamku miasto posiadało w sposób wyraźny charakter militarny. Co było równoznaczne jest z faktem, że bardzo często ulegało zniszczeniom. O jego charakterze obronnym decydowały kilometrowej długości mury, oraz fakt, że na stałe znajdowała się tam część wojska królewskiego. Podstawowa załoga zamkowa liczyła tylko kilkunastu żołnierzy.

Na początku XV wieku dowódcą zamku był Piotr z Siedlec. Jego następcą  w okresie 1415-1433 był Mikołaj Siestrzeniec Kornicz, o który słynął z rozbojów bandyckich i najazdów na dobra swych sąsiadów. W rok po odsunięciu Siestrzeńca (10 lat schytano go i ścięto) miało miejsce w Będzinie spotkanie małopolskich i śląskich panów uwieńczone podpisaniem porozumienia pomiędzy krakowskim biskupem Zbigniewem Oleśnickim a księciami: opolskim, raciborskim, cieszyńskim i oświęcińskim. Źródła z 1440 roku wymieniają Pawła Spargalthi i Szymona jako dowódców zamku będzińskiego.W dokumencie Bernarda opolskiego księcia z roku 1448 znajduje się Piotr Szafraniec z Pieskowej Skały, któremu w imieniu swoim (Bernarda) , również bratanka swego Bolesława zawarłszy pokój z królem Kazimierzem daje miasto Będzin. Szafraniec nie mieszkał na zamku, a jego starostą uczynił Szczepana Pogórskiego z Pogórzyc. Toczył on w 1450 roku ciężkie walki z najeżdżającymi sąsiedztwo śląskimi bandami i oddziałami zbrojnymi oświęcimskiego księcia Janusza. Zakończone pokojem w 1458 roku. W tym samym roku dzierżawcami twierdzy zostali razem: Jan Synowiec de Zandowicze oświęcimski starosta, marszałek Mikołaj z Brzezia, Bolesław Pieniążek z Witowic i Stanisław Pogórski. Następnie tutejsze starostwo trzymał Janusz Pogórski. Po nim w 1506 roku przypadła ta funkcja marszałkowi dworu Stanisławowi Jarockiemu, któremu decyzją króla Aleksandra Jagiellończyka pozwolono wykupić zarówno zamek, jak również całe miasto królewskie Będzin.

  Dzierżawcą zamku w okresie 1531-1535 był Maciej Myszkowski. Pół wieku później przez Śląsk podróżował austriacki arcyksiążę Maximilian. Korzystając z bezkrólewia po Stefanie Batorym zmierzał ze swoim wojskiem do Krakowa. Jego ówczesnym marzeniem było zasiąść na tronie polskim. W dowodzonej przez Wojciecha Myszkowskiego twierdzy w Będzinie skryli się majętni mieszczanie. Gdy nieprzyjacielskie oddziały zbliżyły się do miasta, pozostały ostrzelane zamkowym hakownic oraz dział półfuntowych. Cztery miesiące później Maksymilian przebywał jako jeniec wzięty do niewoli przez Jana Zamoyskiego. We wrześniu roku 1588 dostarczono go na graniczny punkt a później w towarzystwie niemieckich panów i pod strażą husarii polskiej zmuszono do złożenia przysięgi, że na wieki wieków zrzeka się on prawa do Rzeczypospolitej i jej korony. Niebawem podpisano bytomsko-będziński układ pomiędzy Habsburgami a królem Zygmuntem III Wazą. Wydarzenie to symbolizuje wmurowano na zamku kamień okolicznościowy.

 

Okres końcowy świetności zamku w Będzinie rozpoczął się od pożaru w roku 1616. Następnie szwedzkie oddziały dokonały dużych zniszczeń w roku 1655. I chociaż sam zamek pozostał odtworzony nie odegrał większej roli w historii Polski.  Podczas odbudowy  warownię odwiedził w dn. 20 sierpnia 1683 roku Jan III Sobieski. Miejsce to miało przy okazji jego spotkania z generałem Caraffą, austriackim posłem cesarza Leopolda, proszącym króla, aby ten ruszył z odsieczą na ratunek Wiednia przeciwko tureckiemu najazdowi. Ostatnimi władcami polskimi, którzy zatrzymali się w Będzinie byli: August II Trwały w roku 1696 jak również Stanisław August w II połowie XVIII wieku.

Po zniesieniu starostw, zamek w Będzinie na bazie licytacji w dzierżawę wziął Stanisław Mieroszewski herbu Ślepowron. Przejęty majątek okropnie eksploatował, łupiąc chłopów, mieszczan i Żydów. Nie dbał ani o miasto, ani o zamek. Zamek pod upływem czasu coraz bardziej niszczał. W roku 1825 niespodziewanie spadający wycinek muru śmiertelnie przygniótł przypadkowo przechodzącego człowieka. Komisarz olkuski niejaki Lazański kazał rozebrać ruiny do fundamentów. Zabrano się do tego bardzo wolno i nim wykonano polecenie, warszawskie władze zarządziły przeprowadzenie rejestracji wszelkich zabytków na terenie Królestwa Polskiego. Ten sam urzędnik, który polecił najpierw wyburzyć warownię, przysłał nowe pismo przykazując jemu [...] pod osobistą najsurowszą odpowiedzialnością dopilnować a także czuwać, by ten starożytność w niczym bynajmniej nie był uszkodzony [...].

W 1833 roku  komisarz Banku Polskiego Edward hrabia Raczyński w trakcie swojego pobytu w mieście zachwycony pięknym położeniem zamku postanowił go odbudować. Sporządzenie stosownych planów zabytkowego budynku powierzył osiadłemu w Krakowie architektowi włoskiemu Franciszkowi Marii Lanciemu. Ten stworzył trzy projekty rekonstrukcji. Niestety wszystkie miały sporą ilość obcych naleciałości. Żadna z przedstawionych propozycji nie zdobyła akceptacji, w związku z czym Lanci wykonał czwarty projekt, oszczędniejszy, bez ozdób,  łatwy w budowie i surowszy w swym wyrazie i według niego warownia  pozostała odbudowana.

Architektura zamku w Będzinie

Najstarszą murowaną częścią zamku w Będzinie, która została wybudowaną na obszarze drewniano-ziemno-kamiennego grodu, była cylindryczna wieża wzniesiona na fundamencie o kształcie kwadratu. Była doskonale widoczna dla wrógów. Miała zwieńczenie wytworzone z zendrówki (przepalona na kolor ciemny cegła), Bardzo charakterystycznej dla konstrukcji z okresu panowania Kazimierza Wielkiego (np. Chęciny,Olsztyn). W środku wieża była podzielona na cztery poziomy. w dolnym mieściło  się więzienie piwniczne, do  jakiego spuszczano więźniów po sznurach/ jednak na trzeciej kondygnacji mieścił się gotycki wlot wejściowy złączony z powiązaną z murem przyporą. Średnica konstrukcji wynosiła 10,7 metra przy grubości murów w przyziemiu dochodzącej do 4 metrów.  Nie jest znana początkowa wysokość wieży, a także sposób  jej zadaszenia. Później wybudowano w częsci południowo-wschodniej posiadającą cztery boki pięciokondygnacyjną wieżę. W późniejszym etapie rozbudowy przystawiono do niej mieszkalny budynek. Murowana z łamanego wapienia i umiejscowiona na podłożu skalnym czworoboczna wieża pełniła rolę budowli obronno-mieszkalnej. Wybudowano ją na rzucie  kwadratu o rozmiarach  8,5x9 m. Ściany wieży od kierunku wschodniego a także od południowego spełniały  funkcję obwodowych murów i wchodziły w ciąg linii umocnień. Kondygnacja najwyższa zakończona była obronnymi urządzeniami w  formie blanek, hurydycji lub machikuł, które nie dotrwały do obecnych czasów. Zabudowę dziedzińca uzupełniał przylegający do wspomnianej wieży 3-piętrowy mieszkalny budynek posiadający wysokość 20 metrów, niezachowana do dnia dzisiejszego bramna baszta a także zbudowany w XIX wieku wzdłuż wschodniego muru pomiędzy cylindryczną wieżą a czworobocznąi mieszkalny dom ( we wcześniejszym czasie na powierzchni tej mógł  znaleźć się gmach pełniący rolę kaplicy). Wysoki zamek otoczony był dwoma obwodami kamiennych murów podzielonych suchą fosą. Podzamcze miało charakter gospodarczo-militarny i składało się z dwóch wież: czworobocznej, a także bramnej z usytuowanym od strony północnej przedbramiem.

Rekonstrukja zamku. źródło:

http://www.zamkipolskie.com/bedzin/bedzin.html

Stan obecny zamku w Będzinie

Na tle nieciekawych bloków, w pobliżu kamienic, przy ruchliwej drodze znajduje się  starannie odremontowanych zabytek. Posiada surową formę, jest zadziwiająco geometryczny i w dobrej kondycji. Dzisiaj na zamku w Będzinie znajduje się oddział Muzeum Zagłębia z obszerną kolekcją dawnej białej broni, miotającej, palnej i ochronnego uzbrojenia. Kolekca obejmuje  zasadniczo zachodnioeuropejską broń różnorodnych typów z okresu XV-XIX wieku: arkebuzy, muszkiety, armatki, skałkowe karabiny, luksusowe strzelby sportowe i myśliwskie, jak również bogatą ekspozycję małych,  autentycznych pistolecików. Z białej broni zwrócić warto uwagę na XVI-wieczne masywne miecze dwusieczne, rapiery, tasaki i pałasze, a zwłaszcza na najcenniejszy i najstarszy eksponat  - wczesnośredniowieczny polski miecz znaleziony w 1949 na starym cmentarzysku w Grodźcu. W skład prezentowanego ochronnego uzbrojenia wchodzą hełmy, tarcze, kolczugi i zbroje, w tym m.in. szyszaki średniowieczne, szturmaki i przyłbice, fragmenty włoskiej kopijniczej zbroi z końca XVI wieku, kompletną piknierską zbroję z roku 1600. Jest również ciekawy wschodni akcent - oryginalny samurajski hełm Hoshikabuto, a także dekoracyjne japońskie lontowe strzelby. W osobnych salach znajdują się wystawy historii polskiego wojska czasu międzywojennego, a także historii samego zamku w Będzinie.

 

Pałac Mieroszewskich

 

Pałac Mieroszewskich znajduje się przy ulicy Świerczewskiego 15 w Gzichowie - dzielnicy Będzina. Pałac Mieroszewskich zwany także Pałacem Gzichowskim jest to obiekt barokowo-klasycystyczny należący do rodu Mieroszewskich.

Pałac składa się z dwóch kondygnacji. Posiada amfiladowy system pokoi. Na środku znajduje się sień, która wiedzie od frontowych drzwi do drzwi ogrodowych. Po jednej ze stron znajdują się schody na piętro. W środku zachowały się  XVIII wieczne polichromie. Na przełomie lat 70. i 80. XX w., w czasie konserwatorskich prac,  odnaleziono malowidła pokazujących wielkich antycznych wodzów: Hannibala, Pompejusza czy Scypiona Afrykańskiego. Natomiast w salonach po zachodniej stronie odnaleziono sceny pojedynków rycerskich i portretowe medaliony.  Południowe skrzydłoodsłoniło nam sceny polowań mające miejsce w pejzażu, w który wkomponowano min. będziński zamek. Pałac Mieroszewskich był wielokrotnie rozbudowywany i na swój sposób upiększany. Rezultatemtych działań jest jego niejednolity charakter, ale trzeba przyznać, że bardzo ciekawy.

 

Przed pałacem mieści się obszerny podjazd zmierzający do głównego wejścia. Po drugiej stronie znajduje się park z a XVIII w. Drzewostan obejmuje drzewa mające sto kilkadziesiąt lat. W parku znajdują się rzeźby kamienne Flory i Bachusa. Ich autorem jest Jerzy Leonard Weber (pochodzą z roku 1718). Za parkiem mieścił się kiedyś ogród warzywnik. Został zlikwidowany w związku z budową osiedla "Zamkowe". Pałac Mieroszewskich  otaczają dworskie oficyny jak również gospodarcze zabudowania.

Pałac wybudował Kazimierz Mieroszewski w roku 1702. Był on wzorowany na ówczesnych francuskich pałacach. W okresie 30. XIX w. przejęła go rodzina Siemieńskich, później rodzina Mycielskich. Po styczniowym powstaniu w posiadanie pałacu wyszedł potentat przemysłowy - Christian Gustaw Von Kramsta. W latach od 1890 roku do 1939 r. pałac był własnością Towarzystwa Kopalń i Hut Sosnowieckich. Mieściły się w nim biura, jak również mieszkania administracji Towarzystwa. W czasie II wojny światowej pałac został przejęty przez firmę Sosnowitzer Bergwerks und Hutten A.G., Po wojnie został przejęty przez Spółdzielnię Rolniczą, która gospodarowała w nim do 50 lat. XX w. Na 600-lecia Będzina pałac poddano częściowej konserwacji. Po jej ukończeniu w 1958 r. stworzono tutaj Dom Kultury który działał do lat 70. Już od połowy lat 60. Dyrekcja Muzeum w Będzinie razem z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków czyniła starania o zmianę jego funkcji i rozpoczęcie kompleksowej konserwacji całego zespołu pałacowo-parkowego. W 1982 roku zostały zakończone konserwacyjne prace. Aktualnie pałac jest częścią Muzeum Zagłębia. W środku mieszczą się zbiory historyczne, archeologiczne oraz etnograficzne.

 

Zobacz: Będzin serwis turystyczny


Zobacz wszystkie zdjęcia z wycieczki!



Pozostaw Komentarz

Twój adres mailowy nie zostanie opublikowany.





Podobne


zamek-w-mosznej

Zamek w Mosznej

palac-w-krowiarkach

Pałac w Krowiarkach

zamek-orawski

Zamek Orawski

zamek-w-zywcu

Zamek w Żywcu